Tien jaar Zwerfie Rotterdam: ‘We willen niet eeuwig blijven opruimen’
Zwerfie Rotterdam viert op 30 augustus haar tienjarig bestaan. Dat doen vrijwilligers met een cleanup aan de Schie in Spangen met taart erbij. In het eerste decennium is veel veranderd. “Ons verhaal is in allerlei opzichten veel holistischer dan in de beginjaren,” zegt Ivo Rodermans.
De Schie is de bakermat van de vrijwilligersorganisatie. Al in 2010 begonnen op deze plek opruimacties. De oever lag toen regelmatig bedekt met een laag aangespoeld zwerfafval van tientallen centimeters dik. De opruimers kwamen in het begin vooral uit Spangen.
Zes jaar na de eerste clean up aan de Schie besluiten een handvol opruimers tot de oprichting van Zwerfie Rotterdam. “We wilden niet eeuwig blijven opruimen, maar iets doen aan de oorzaken”, blikt initiatiefnemer Ivo Rodermans terug. “We wisten toen al; de meeste impact maak je niet bij mensen die het neergooien, maar bij producenten die het afval bij consumenten in de handen duwen. Als je de oorspronkelijke bron weet te elimineren, is het zwerfafval verdwenen. Dat recept bleek heel succesvol.”
Selfie
Het woordje ‘zwerfie’ is op dat moment enorm in opkomst op sociale media. Het is bedacht door reclameman Henk Vrugt en is een samentrekking van de woorden zwerfafval en selfie. Het idee: door een foto te maken van zwerfafval dat je opraapt, maak je zichtbaar bij afzenders van de troep wat de gevolgen zijn van hun keuzes. In de begintijd spraken vrijwilligers vele bedrijven aan op de negatieve impact van verpakkingen in de natuur met hun naam en logo erop. Het aantal vrijwilligers van Zwerfie Rotterdam groeit vanaf de start continu. Zij ruimen al snel op in heel Rotterdam in de stadsnatuur en op steeds meer rivieroevers. Door samenwerking met zwerfafvalactivisten uit het hele land lukt het onder meer om plastic snoepwikkels uit de schappen te krijgen en statiegeld uit te breiden. “Maar denk ook aan kleinere impactvolle successen, zoals het oplaatverbod voor ballonnen”, zegt Rodermans.
In de afgelopen tien jaar is de wereld flink veranderd als het om zwerfafval gaat, weet Rodermans. “Toen wij begonnen, vertelden producenten en retailers via hun organisatie Nederland Schoon nog met droge ogen dat plastic afbreekt in de natuur, terwijl bekend was dat dit niet klopt. We komen echt van ver. Zwerfafvalrapers vullen nu niet meer in stilte vuilniszakken tot ze erbij neervallen, maar praten mee over oplossingen om de hoeveelheid te beperken en we zijn regelmatig in de media. Het bewustzijn over de ecologische schade van afval is enorm gegroeid, maar helaas geldt dat evengoed voor de wereldwijde productie van nieuw plastic. De strijd tegen zwerfafval in de wijken, in rivieren en in de voedselketen gaat daarom evengoed over grondstoffen, materiaalgebruik en verpakkingsontwerp of over export van ons huishoudelijk afval naar bijvoorbeeld Turkije en Indonesië, waar het eindigt in natuur en in zee. Het gaat ook over industriepolitiek en over Europese productie-eisen. Kortom, over de hele keten van wieg tot graf.”
Focus
De focus van Zwerfie Rotterdam is breder geworden dan alleen verpakkingen opruimen en in ruil daarvoor maatregelen verlangen van overheden en producenten. Zo zijn er gastlessen op scholen, lezingen over de geschiedenis van verpakkingen, exposities, evenementen, impactdagen voor bedrijven en een eigen doorgeefwinkel voor spullen die anders vroegtijdig zouden eindigen in de kraakwagen.
De boodschap is wel constant: preventie van zwerfafval gaat niet alleen over het gedrag van consumenten, maar veel meer over afvalreductie, herbruikbaar bóven eenmalig en simpelweg ook over het aanpakken van industriële lekkages. “Ons verhaal is in allerlei opzichten wel veel holistischer dan in de beginjaren”, zegt Rodermans. “Bedenk dat microplastic in ons ecosysteem bijvoorbeeld ook zwerfafval is en dat we ook dat moeten terugdringen, bijvoorbeeld door een filterverbod in sigaretten, door fast fashion te voorkomen en door de rioolwaterzuivering te verbeteren. Je kunt absoluut zeggen dat opruimen het niveau is ontstegen van een vuilniszakje vullen. De zwerfafvalbeweging is geëmancipeerd en volwassen geworden.”